Sorry, I did not translate this text into English as till now.

November 2016

In 1985 was het 300 jaar geleden dat Johann Sebastian Bach geboren werd. Bach wordt toch algemeen wel als de componist van de meest weergaloze muziek beschouwd en in ieder geval voor orgel staat dat toch wel boven discussie. In 1985 had ik orgelles van Simon Stelling in Alphen aan den Rijn. Het lag dus voor de hand dat Bach speciale aandacht kreeg.

Dat deed Simon op een bijzondere manier: de beste leerlingen kregen de kans ieder een eigen orgelconcert te verzorgen, dat geheel aan Bach gewijd was. Als orgel werd daarvoor het Steinmeyer-orgel in de Adventskerk in Alphen aan den Rijn gebruikt, waar Simon Stelling titularis was (zie foto rechtsonder). Deze 38 stemmen tellende pneumaat is natuurlijk prima geschikt voor Bach, het klinkt hoogstens iets anders dan op een barokorgel.

Simon stelde je in de gelegenheid een groot(s) Bach-werk te programmeren. Dat werd in mijn geval de "grote Es-Dur", Preludium en fuga in Es grote terts, BWV 552. Ik gebruikte daarbij ook de inzichten van Jan van Biezen, van wie ik er aan de Rijksuniversiteit Leiden college over gekregen had en omdat Simon en Jan en ik het onderling nooit helemaal eens waren, zorgde dat voor boeiende discussies.

Het lastige genre van het triospel behoorde ook tot de vereisten van het orgelconcert. Voor de niet-kenners: een trio is een op het eerste gehoor eenvoudig werkje, waarbij er slechts drie stemmen tegelijk klinken, maar deze hebben elk hun eigen dynamiek en ritmes, waarbij je voeten, linker- en rechterhand volstrekt onafhankelijk van elkaar capriolen uithalen. Dat vergt veel van je hersens en motoriek. Zeker op een pneumatisch orgel, maar het kan heus als je maar goed genoeg bent (dit even voor de critici van pneumatische orgels – zie trouwens rechts de speeltafel).

De aankondigingsposter heb ik destijds op de voor mij karakteristieke manier 'gekalligrafeerd' (zie rechts), want computers waren er nog nauwelijks. Er kwamen aardig wat mensen op af. Het programma werd getikt op de proportionele IBM schrijfmachine.

Rens zou Rens niet zijn als hij niet met wat eigenzinnige zienswijzen kwam. Zo gebruikte ik ter illustratie een onovertroffen tekening van Trouw-tekenaar Len Munnik, die hij maakte bij een apocrief verhaal van Belcampo waarin de spontane instorting van de toren van de Der Aa-kerk in Groningen in 1710 wordt geweten aan het bezoek van Jan Bas Beek (dat maak ik er nu zelf even van, ook wel bekend onder de naam Johann Sebastian Bach). Deze Bach schijnt toen ontzettend hevig op het Schnitger-orgel gespeeld te hebben en dat verdroeg de toren niet, daarbij in zijn val het destijds grootste Schnitgerorgel van Nederland meesleurend.

Ik moet van dit concert (van mijzelf dan, niet van Bach) een opname hebben, maar uiteraard in analoge vorm op cassette en tot mijn Nakamichi (ja, toen al!) gerestaureerd is blijft die onontsloten.

Programme

Adventskerk   Alphen aan den Rijn

Zaterdag 31 augustus 1985 11.00 uur

Orgelconcert door Rens Swart

Werken van Johann Sebastian Bach (1685–1750) in het kader van het Bach-jaar

Fantasia in G   (BWV 572)

Très vitement

Grave (à 5 voici)

Lentement

Uit het Orgelbüchlein:

Hilf Gott, dass mir's gelinge   (in canone alla quinta)

Herr Gott, nun schleuss den Himmel auf

Triosonate VI in G   (BWV 530)

Vivace

Praeludium en Fuga in Es   (BWV 552)