Fascinatie is de sleutel tot kwaliteit

Werk aan de winkel in de Corneliusbasiliek: onderhouds- en aanpassingswerkzaamheden

Overzicht van deze pagina

Inleiding

12 april 2020; foto's toegevoegd 8 juni 2020

De Sint-Corneliuskerk is zonder meer een inspirerende ruimte, dus genieten van de baksteenarchitectuur, absisschilderingen en het gebrandschilderd glas door er af en toe even voor te gaan zitten is een genoegen.

Maar vóór ik eraan toekom mijn activiteiten in de kerk te realiseren, moet er heel veel gebeuren. Het was direct duidelijk dat ik moest beginnen met in kaart te brengen welke onderhoudsklussen er moeten gedaan worden om het gebouw tegen verder verval te beschermen. Het gaat daarbij deels om spoedreparaties, zoals het opsporen en verhelpen van lekkages en het schoonmaken van de (op grote hoogte gelegen) dakgoten. Later kunnen we dan zien in welke volgorde we de andere onderhouds- en restauratiewerkzaamheden uitvoeren.

Ter illustratie heb ik hiernaast enige foto's van de gebreken opgenomen. Ik heb er nog veel meer! "Werk aan de winkel" is zachtjes uitgedrukt. Maar ik laat mij niet deprimeren!

Maar ik moest ook nadenken over wat ik moest doen om te kunnen verhuizen: die verhuizing ligt namelijk vast. Het lastigste probleem is dat ik niet eerder kan verhuizen dan de vloer vernieuwd is. Ik moet beslissen of ik die geschikt maak voor vloerverwarming: dat kan maar één keer, maar is kostbaar én moet in september 2020 klaar zijn.

Om enigszins comfortabel aan de Corneliusuitdagingen te kunnen werken, moest ik eerst een plek geschikt maken om te kunnen verblijven. Aanvankelijk was ik van plan te beginnen met het bewoonbaar maken van de sacristie. Dit bleek voor nu te veel werk, zodat ik met het 'pastorieke', het bijgebouwtje rechts naast de toren, begonnen ben.

De Drie Grote Klussen

Nu ik de kerk door en door in kaart gebracht heb en het pastorieke bewoonbaar is, moet ik onverwijld met de Drie Grote Klussen aan de slag:

  • in kaart brengen van lekkages en het verhelpen daarvan;
  • aanleggen van betonvloer, al dan niet met vloerverwarming, vóór ik kan verhuizen;
  • maken van bestemmingsplan om het achterliggende perceel te kunnen ontwikkelen tot bouwkavels voor woningbouw.

Eigenlijk is alleen het eerste maar een restauratie- of onderhoudsklus, het tweede is een aanpassingsklus waarvoor ik in het menu een aparte regel heb gemaakt en het derde is ook een buitencategorie.

De Eerst Klus begint met het in kaart brengen van lekkages en het opsporen van de oorzaak daarvan. Niet voor niets is het credo in de monumentenzorg (ik beschouw de Corneliuskerk als monument): wind- en waterdichtheid heeft de grootste prioriteit. Het in kaart brengen van lekkages blijkt al minder makkelijk dan je zou verwachten, maar het opsporen van de oorzaak blijkt al helemaal niet zo vanzelfsprekend! Althans dat raadsel had de Corneliusbasiliek voor me in petto. Vervolgens is natuurlijk de vraag: wat moet er onverwijld gebeuren, wat kan ik zelf en wat kan ik uitbesteden, zonder ogenblikkelijk de gehele kerk te laten restaureren, want dat is voor mij onbetaalbaar.

Deze Eerste Klus is gerelateerd aan de Derde Klus: het verkopen van bouwgrond achter de kerk. Dit moet geld opleveren waarmee ik de kostbaardere restauratieklussen kan doen. Maar dat zal nog zeker anderhalf jaar duren en de meest spoedeisende herstellingen kunnen zolang niet wachten. Wat te doen?!

De Tweede Klus is ook al zo'n complexe puzzel: het vervangen van een deel van de huidige vloer door een betonvloer, eventueel met vloerverwarming. De kerk is nu leeg, op de banken na. De verhuizing van mijn eindeloze hoeveelheid orgel- en auto-onderdelen plus mijn wagenpark van al dan niet rijdende Engelse klassiekers (of beter youngtimers) is een grote operatie, waarna de kerk ogenblikkelijk vol staat. Vóór die tijd moet de vloer dus klaar zijn.

De vloer bestaat nu uit gangpaden van (tamelijk slordige) dubbelhardgebakken tegels en houten vlonders met daarop de kerkbanken. De vlonders zijn geplaatst op vloeren van stampbeton. Als ik auto's in de kerk wil zetten, moeten niet alleen de vlonders eruit, ook moet het stampbeton vlak en glad worden gemaakt en zo worden behandeld dat de olielekkages die vanzelfsprekend zijn bij Engelse auto's (het gezegde luidt: als een Engelse auto geen olie lekt, dan zit er geen olie in) niet in de vloer en de bodem terechtkomen.

Maar als de huidige vloer moet worden verbeterd of vervangen, dan zou je ook vloerverwarming willen aanleggen. Immers, 'we moeten van het gas af', luidt het recente credo. Daar is voor mij nog een andere reden voor: de aanwezige gasmeter is van kathedrale afmetingen en heeft een dito onbetaalbaar vastrecht. De luchtverwarmingsinstallatie op gas schijnt te functioneren (het gas is afgesloten), maar is zeer kostbaar. Vloerverwarming is lagetemperatuurverwarming dus energie-efficiënt én de warmte stijgt niet direct op naar het gewelf, maar begint bij waar je hem hebben wilt.

Een lagetemperatuurverwarming zou kunnen worden aangedreven door een warmtepomp. Dat is de meest energiezuinige manier. Maar warmtepompen voor dit soort warmtebehoeften zijn buitengewoon kostbaar. Dus als ik al een nieuwe betonvloer met isolatie en vloerverwarming aanleg, hetgeen al zeer ingrijpend en kostbaar is, dan kan ik niet anders dan daarop nog geen verwarmingssysteem aansluiten. Maar dan is de vloer tenminste klaar.

Ik moet hierover dus beslissen terwijl het hele zaakje moet zijn aangelegd vóór ik kan verhuizen!

Met de Derde Klus, het maken van het bestemmingsplan kan ik niet lang wachten: ik heb een optie op het achter de kerk gelegen perceel die op zeker moment verloopt. Het maken van een bestemmingsplan is een specialistische klus, die ik echter grotendeels toch zelf zal uitvoeren. Daarbij komt het bestaande bestemmingsplan voor Welberg-Centrum waarvan ook de kerk deel uitmaakt van pas en architect Paul Dinant, de ontwikkelaar van de kerk in Dinteloord, helpt me. Als geodetisch ingenieur ben ik niet helemaal onbekend met bestemmingsplannen en mijn analytische en schrijfvaardigheden komen ook van pas.

Een rijtje werkzaamheden

maart 2020

Dit stukkie ga ik nog herschrijven aan de hand aan de bovenstaande recentere tekst.

De werkzaamheden vallen in twee categorieën uiteen: dingen die nodig zijn zodat ik er kan doen wat ik wil en onderhoudswerkzaamheden aan het gebouw. Omdat het gebouw op een aantal punten dringend aan restauratie toe is, moet ik daarmee beginnen om de basiliek hoe dan ook voor de gemeenschap en mezelf te behouden.

Ik zet ze hier kort op een rijtje en hoop op een aparte pagina de werkzaamheden uitgebreider toe te lichten. Je kunt daar ook een selectie van mijn vele honderden foto's bekijken!

Restauratie- en onderhoudswerkzaamheden

  • Lekkages opsporen
  • Goten schoonmaken
  • Oorzaak drijfnatte toren achterhalen
  • Dak repareren
  • Goten en loodwerk repareren
  • Klimop van de kerk verwijderen
  • Betonrot klokkenvloer repareren
  • Klokkenvloer waterdicht maken
  • Galmborden aanbrengen
  • Goten schilderen
  • Nestmateriaal boven gewelf en op klokkenvloer verwijderen
  • Struiken en bamboe rooien en de kerk vrijleggen van groen
  • Stronken en planten verwijderen van 'noordcorridor' en deze deels verharden

Aanpassingen zodat ik er kan werken en verblijven

  • Een ruimte geschikt maken om te verblijven. Voorlopig is dat het 'pastorieke'
  • Pastorieke vloer vernieuwen, muren schoonmaken en spuiten, elektrische installatie aanpassen
  • Elektrische installatie van de gehele kerk met bijgebouwen in kaart brengen en uitbreiden
  • Hogedrukkwiklampen vervangen door LED-highbayverlichting
  • Gewelfverlichting ontwerpen, beproeven en aanleggen
  • Sacristie ontruimen, vloer isoleren, riool en water aanleggen, sanitair installeren, keuken installeren, zolder gruwelijk kuisen, dakramen voorzien, lekkages oplossen, dak isoleren, verwarming installeren
  • 'Kinderbanken' uit sacristie halen, misschien verkopen of slopen
  • Banken losschroeven en bij elkaar zetten in noordertransept
  • Vlonders demonteren, langere delen bewaren voor dakbeschotreparatie (hout is duur!)
  • Stampbetonvloer slopen, vloer ontgraven, dampdichte folie, isolatie, vloerverwarmingsleidingen, gewapend betonnen vloer aanleggen, vlinderen, tegelpaden herleggen
  • En dan moet ik nog met het achterperceel aan de slag

Veel meer is er niet te doen.

Logboek

Dit is dus een achterlijke hoeveelheid werk. Om orde in die chaos van bevindingen, waarnemingen, afwegingen, redenaties, keuzen en daadwerkelijke klussen aan te brengen, houd ik een uitgebreid logboek bij en maak ik honderden foto's. Ik wil dit in een drastisch gekuiste vorm op mijn website met u delen, maar je raadt het al … dat blijkt dan óók weer achterlijk veel tijd te kosten.

Hou de website in de gaten, abonneer u op mijn mededeelzaamheid, er is heus hoop!

Corneliuskerk

Het interieur van de Sint-Corneliuskerk vertoont op veel plekken vochtschade of lekkages. Als het flink geregend heeft en je gebruikt een sterke flitser, is dit het beste te zien. De vraag is echter waar het water vandaan komt. Dat blijkt niet eenvoudig te achterhalen. Alle foto's © Rens Swart

Corneliuskerk

Ik wil de lekkages zo goed mogelijk opsporen. Daartoe klim ik als het hard regent de gewelven op, desnoods 's avonds. Hier zie je niet alleen dat het dakbeschot door de beschietingen in 1944 ernstig is beschadigd en gerepareerd met hout van de zwaar getroffen jongensschool, maar ook de lekkages waarnaar ik op zoek was.

Corneliuskerk

Als er leien ontbreken en het regent flink, wordt de lekkage wel duidelijk. Dit is niet goed, ook niet voor het dakbeschot en zelfs de gordingen hebben te lijden als het maar lang genoeg duurt. Werk aan de winkel!!

Corneliuskerk

Toen ik de kerk in juni 2019 bekeek, was al duidelijk dat er aan het leien dak een en ander mankeert. Bij de angelusmuurtoren ontbreken er heel wat (ik denk door zuiging rond toren en nok). Ik heb destijds alle leien die verdwenen, verzakt of gescheurd zijn rood omcirkeld (kijk maar goed).

Dakgoot schoonmaken Corneliuskerk

Goten schoonmaken. Op zeven meter hoogte is het nog te doen.

Dikke plaggen in de dakgoot van de Corneliuskerk

Als er parkjes als dit in de dakgoot groeien, dan is het niet best. Deze plaggen lagen nota bene boven een regenpijp. Gelukkig zijn de goten zelf in behoorlijk goede staat.

Klimmen naar de goten van de Corneliuskerk

Om bij de goten rond het koor te komen, moest ik op de ladder een ladder meenemen voor de tweede klim. Zo ziet dat er van boven uit. Links de oostkant van het noordertansept.

Corneliuskerk

Dit kan ik zelf waarschijnlijk wel verhelpen, hoewel de leien verdekt zijn genageld (dakpansgewijs). Dit is bovenop het stookhuis, gezien vanaf de bakgoot rond de Jozefkapel.

Corneliuskerk

Het is leuk om een kerkuilengezin onderdak te verstrekken. Maar het wordt er wel een onbeschrijflijke zwijnenstal van. Zo kan ik niet werken. Inmiddels (juni 2020) heb ik de kerkuilenwerkgroep weten te mobiliseren en we gaan proberen een oplossing te vinden die aan zowel uilen als gebouw recht doet.

Corneliuskerk

Op twee plekken groeit Klimop tegen de kerk op. Binnen de kortste keren zit het negen meter hoog. Dit is niet goed voor het gebouw en het gebrandschilderd glas.

Corneliuskerk

Ondanks dat de toren in 1993 gerestaureerd is, blijft er zoveel water door de muren slaan dat de muren van de toren en hier dus het zangkoor vrijwel het gehele jaar drijfnat zijn.

Corneliuskerk

Vochtdoorslag in de torenmuur. Dit is een massieve muur van 44 cm dik. Het water loopt er gewoon dwars doorheen!

Corneliuskerk

Dit is niet leuk. Betonrot in de klokkenvloer, doorslag en lekkage.

Corneliuskerk

Nadat de banken verwijderd zijn, moeten de houten vlonders worden verwijderd. In eerste instantie dacht ik het hout te bewaren: het zijn mooie vijf meter lange delen en hout is duur. Maar het is allemaal op een onmogelijk manier aan elkaar gespijkerd met inmiddels roestige spijkers, het is zwaar werk, kortom geen doen. De rest zaag ik met een cirkelzaag aan mootjes maar dat is ook nog veel en zwaar werk.
Het was me al eerder opgevallen dat er om meer zitplaatsen te verkrijgen ooit een vlonder is toegevoegd achterin de kerk en daar zitten inderdaad tegels onder (de vlonder lag tot aan de witte plek).

Corneliuskerk

De tegelvloer is bepaald niet gaaf. Maar ja, wel origineel. De betonvloer onder de vlonders waarop de banken staan, blijkt niet fraai maar wel dik genoeg om mijn tot 2000 kilo zware auto's te kunnen dragen. Maar op zo'n ruwe inegale vloer is het niet prettig werken en olie trekt er ook snel in. Egaliseren dus.

Met vriendelijke groeten,
Rens Swart