Fascinatie is de sleutel tot kwaliteit

De 'Corneliusbasiliek': de kerk van Rens Swart in Welberg English text Nederlandse tekst

Overzicht van deze pagina

Nieuws

20 september 2020 – Van harte welkom in de Corneliusbasiliek op zaterdag 26 september 2020: 'Burendag'! Dit is een jaarlijks evenement georganiseerd door het Oranjefonds en Douwe Egberts om het onderlinge contact tussen buurtbewoners te bevorderen. Eigenaar Rens Swart stelt de Corneliusbasiliek op Burendag open voor belangstellenden. Dan kunt u eens een kijkje nemen om te zien hoe de kerk er nu bij staat en kennismaken met Rens.
Rens bewaart de eiken kerkbanken allemaal zorgvuldig, maar op Burendag kun je de vuren kerkbanken in ruil voor een donatie meenemen. Dus als u een mooi aandenken aan de Corneliuskerk wilt, grijp uw kans! Er zijn ook nog tientallen kinderbanken, een paar veren van onze kerkuil en … de Kerkschat van Welberg! Doe een bod! Lees verder …

32 augustus 2020 – De 'Corneliusbasiliek' is de plek waar ik nu emmertjes zweetdruppels achterlaat. Ja, het is nogal een klus, een groot monumentaal gebouw met een netto vloeroppervlak van 710 vierkante meter verbouwen is even iets meer dan je woonkamer van 50 m2, zeker omdat ik bijna alles in mijn eentje doe. Ik zit vol verhalen over wat ik aan het doen ben en wat ik tegenkom, maar om het vervolgens op te schrijven, zo compleet, weloverwogen, goed geschreven en instructief geïllustreerd als ik me voorstel, dat lukt me niet. Daarom koos ik ervoor een stukje logboek voor je te schrijven. Lees verder op de nieuwspagina en klik dan door naar het logboek.

23 juli 2020 – Ik hou zelf precies bij wat ik doe en maak honderden foto's. Maar ik heb, naast de twee dagen per week die ik nu keihard in de Corneliusbasiliek aan het werk ben, te weinig tijd om dat op de website te zetten. Op de nieuwspagina vertel ik waar ik de afgelopen tijd vooral mee bezig geweest ben.
Ik ben nu vooral met het verwijderen van de banken en het klaarmaken van de vloer bezig. Ik moet hard doorwerken want ik moet in september verhuizen!

18 juli 2020 – Aan de ene kant is de Corneliusbasiliek een private werkplaats waar ik lekker rommel kan maken. Aan de andere kant lijkt het me leuk de prachtige kerk af en toe open te stellen en de gelegenheid te bieden er activiteiten te organiseren. Mijn overwegingen hierbij en allerlei suggesties voor wat er mogelijk zou zijn heb ik uitgebreid op een rij gezet op de pagina 'activiteiten'. Ik heb er ook opgemerkt dat het mooi zou zijn de Mariakapel in ere te herstellen en voor gebed beschikbaar te stellen als er in de kerk wat te doen is.

26 juni 2020 – De manier waarop ik de Corneliusbasiliek denk te gaan gebruiken heb ik nu heel uitgebreid beschreven op een eigen pagina. Je krijgt denk ik wel een goeie indruk doordat ik er veel foto's bij heb opgenomen, bijvoorbeeld van hoe ik nu mijn auto's en orgelonderdelen heb opgesteld.

14 juni 2020 – Het leek me leuk uitgebreid te vertellen hoe mijn levenslange fascinatie voor religieuze architectuur, gecombineerd met de behoefte aan een bedrijfshal, uiteindelijk leidde tot de speurtocht naar een kerk en de aankoop van de 'Corneliusbasiliek'.

8 juni 2020 – De bouwkundige problemen waar de Corneliusbasiliek mee kampt heb ik denk ik aardig in kaart. Enkele foto's daarvan heb ik nu op de pagina met onderhoudswerkzaamheden ('werk aan de winkel') geplaatst. Niet schrikken!

Zie de nieuwspagina voor meer nieuws, oud nieuws en nieuw nieuws.

Welkom

12 april 2020

De Sint-Corneliuskerk in Welberg, een dorp grenzend aan Steenbergen in westelijk Noord-Brabant, is in 1928 gebouwd. De architecten, de gebroeders B.P.J. en A.W. Oomen uit Oosterhout, bouwden deze kerk in de stijl van het 'baksteenexpressionisme', waarbij baksteen zowel functioneel als decoratief werd gebruikt. De kerk heeft een door monumentale stenen gewelven overspannen breed middenschip, een hoog oprijzend dak en een kloeke toren met een met koper gedekte overhoekse spits.

Wegens teruglopend kerkbezoek en financiële middelen werd de kerk op 15 november 2014 aan de katholieke eredienst onttrokken. De kerk werd, met die in De Heen en Dinteloord, verkocht aan een ondernemer uit de regio. Sinds 4 december 2019 ben ik, Rens Swart, er de eigenaar van.

Leuk dat u belangstelling heeft voor de Sint-Corneliuskerk in Welberg! Misschien gaat het lot van de kerk u als dorpeling aan het hart, misschien voelt u zich betrokken bij het behoud van dit staaltje architectuur uit het interbellum of bent u net zo geïnteresseerd in architectuurgeschiedenis als ik. Misschien bent u betrokken bij het tegenwoordig zo actuele vraagstuk van herbestemming van erfgoed in het algemeen en van kerken in het bijzonder.

Ik laat u graag zien voor welke uitdagingen ik mij gesteld zie. Ik moet de kerk aanpassen opdat ik hem kan gebruiken voor wat ik er van plan ben. Maar ik moet ook precies weten hoe hij eraan toe is en welke onderhoudswerken prioriteit dienen te krijgen om het gebouw te behoeden voor verder verval en te kunnen doorgeven aan de volgende generatie!

Ik ben erg enthousiast over dit prachtige gebouw en ik vind het leuk mijn fascinatie voor dit gebouw met u te delen in mijn gebruikelijke uitgebreide verhalen. Aan de Corneliusbasiliek werken kost erg veel tijd (feitelijk veel meer dan de ruim één dag per week dat ik er verblijf) en daarom komt het er helaas niet altijd van alles wat ik doe hier op te schrijven. Ik schrijf voor mezelf alles op: dat blijkt voor een hyperactieve creatieve chaoot als ik een beproefd middel om orde te scheppen in de gigantische berg waarnemingen, overwegingen, klussen en afwegingen. Daarnaast maak ik heel veel foto's. Ik zou deze fascinatie dus eigenlijk graag op een gestructureerde manier willen delen in de vorm van artikelen op deze website, maar er gaan maar 48 uur in een etmaal …

Wil je op de hoogte blijven of heb je een vraag, stuur mij dan even een berichtje door hierop te klikken.

In een notendop: hoe kom je erbij een kerk te kopen?!

maart 2020

Aangenaam, Rens Swart, geboren in Alphen aan den Rijn in het Groene Hart van Holland. Ik ben praktisch opgegroeid in de Sint-Bonifatiuskerk uit 1886 aldaar en die neogotische kerk heeft op mijn leven een in veel opzichten allesbepalende invloed gehad. Ik was zeer onder de indruk van de sfeer, kleuren en bouwstijl. En van de gemeenschap en de liturgie waar mijn ouders een onlosmakelijk deel van uitmaakten. Ik werd er organist toen ik veertien was (zie elders op deze website). Geen wonder dat ik een groot liefhebber werd van eind-negentiende-eeuwse en twintigste-eeuwse architectuur en orgelbouw. Ik ging na een half uurtje orgelstuderen nogal eens op verkenningstocht, het orgel in, de gewelven op en de toren in. Mijn nieuwsgierige en gedegen aard zorgde ervoor dat ik er aardig wat kennis over opdeed.

Het is deze belangstelling die uiteindelijk heeft geleid tot een elf jaar durend semi-professioneel bestuurslidmaatschap van het Cuypersgenootschap: zie de pagina's daarover op mijn site. Deze vereniging is uniek omdat we zowel hoogstaande architectuurhistorische kennis verzamelen en publiceren, als deze kennis gebruiken ter onderbouwing van juridische acties op het scherpst van de snede tot behoud van dergelijke architectuur. Ik zette onder meer ledenadministratie en boekhouding op, was oprichter en hoofdredacteur van het Cuypersbulletin, maar heb ook monumentenrechtelijke procedures voor rechtbank en Raad van State gedaan (en daar zelfs gewonnen van een advocaat!). Dit was voor mij een zeer vormende en inspirerende bezigheid, ik denk zelfs dat het het belangrijkste is dat ik tot nu toe in mijn leven heb gedaan. Het kostte me ook onbeschrijflijk veel tijd.

Maar ja, dan heb je nog geen brood op de plank … Ik was goed in exacte vakken en heb in Leiden Sterrenkunde gestudeerd. Ik ben uiteindelijk aan de Technische Universiteit Delft afgestudeerd als ingenieur Geodesie: de wetenschap van het waarnemen van en meten aan het aardoppervlak, bijvoorbeeld met satellieten. Nadat ik bij de TU Delft en Rijkswaterstaat had gewerkt, richtte ik op dit gebied een adviesbedrijf op. Op dit moment werk ik in opdracht van het Nederlandse ruimtevaartagentschap samen met de TU Delft en andere instituten aan de ontwikkeling van een aantal kleine radarsatellieten. Daarnaast werk ik als orgelbouwer, waarbij met name de orgels die gebouwd zijn in de periode tussen 1880 en 1960 mij fascineren, zowel technisch als artistiek.

Lang geleden ruilde ik mijn OV-jaarkaart in voor een Rover 3500 Vanden Plas en later kwam daar een Daimler Double Six (een sjieke Jaguar met V12) bij. In mijn woonplaats Dongen kon ik, met een compagnon, een mooie bedrijfshal kopen. Daar begon ik auto's en auto-onderdelen te verzamelen en het is ook een fijne plek om er af en toe aan te werken. Toen er vervolgens pijporgels uit te sluiten kerken beschikbaar kwamen, heb ik ook enkele orgels gedemonteerd, ook met met het idee in mijn bedrijfshal één groot orgel op te bouwen. Dat alles is, zoals het een hyperactieve breed geïnteresseerde liefhebber betaamt, ietwat uit de hand gelopen.

Doordat de wensen van mijn compagnon en ik nogal gingen uiteenlopen, besloten wij in 2018 dat hij mijn aandeel in de bedrijfshal overneemt. Ik moest dus op zoek naar een andere hal. En dat bleek in deze tijd heel erg lastig. Nu hou ik van het treden buiten de gebaande paden en als liefhebber van kerkelijke architectuur is het dan niet moeilijk te bedenken dat ik al mijn activiteiten ook zou kunnen realiseren in een kerk … Eigenlijk is het al minstens tien jaar een droom om in een inspirerende kerk te werken, om er aan onze liefhebberijen te werken en om erin te wonen. Uiteindelijk kwam ik zo op de Sint-Corneliuskerk in Welberg, bepaald niet naast de deur maar voor mij toch heel aantrekkelijk.

De kwaliteiten van de Sint-Corneliuskerk liggen voor mij vooral in de expressionistische baksteenarchitectuur, met het technische hoogstandje van de fraaie paraboolgewelven. Voeg daarbij het gebrandschilderd glas en de absisschilderingen en het wordt duidelijk dat het interieur inspirerend is. Mijn doel is de ruimte zoveel mogelijk intact te laten, om er, naast aan orgels en auto's te werken, ook van de religieuze architectuur te kunnen genieten. Na intensief overleg met het bisdom Breda, die via een kettingbeding nog een vinger in de pap heeft voor wat betreft wat er in de kerk wel en niet mogelijk is, en de Gemeente Steenbergen, lukte het mij uiteindelijk de kerk te verwerven. Sinds 4 december 2019 ben ik eigenaar.

Lees het uitgebreide verhaal van mijn levenslange fascinatie voor religieuze architectuur, het dromen over het wonen in een kerk en hoe de behoefte aan een bedrijfshal uiteindelijk leidde tot de speurtocht naar een kerk en de aankoop van de 'Corneliusbasiliek' op de aparte pagina (vanwege mijn niet-Nederlandse vrienden voorlopig in het Engels):

Het verhaal van mijn levenslange fascinatie voor religieuze architectuur en hoe de behoefte aan een bedrijfshal uiteindelijk leidde tot de aankoop van de 'Corneliusbasiliek'

Wat ga ik in de 'Corneliusbasiliek' doen?

Basiliek?! De kerk is geen kerkelijke ruimte meer en ik zocht een karakteristieke naam en zo kwamen we op 'Corneliusbasiliek'. De achtergronden van die naam kun je hier lezen. Overigens spreken sommige mensen over de "voormalige Sint-Corneliuskerk", maar dat "voormalige" laat ik altijd weg. Het is voor mij en andere liefhebbers hier in Welberg nog gewoon de Corneliuskerk, of hij nu aan de eredienst onttrokken is of niet.

Mijn doel is de ruimte zoveel mogelijk intact te laten, want behalve een ruimte om aan orgels en auto's te werken, is het toch vooral een inspirerend monument van religieuze architectuur. Ik zal de fraaie stenen gewelven accentueren door ze van onderen aan te lichten. De houten vlonders waarop nu de banken staan worden vervangen door betonnen vloeren (mogelijk met vloerverwarming), waarop auto's worden opgesteld, maar ook stellingen met onderdelen van auto's en orgels. Het bestaande orgel wordt geïntegreerd in een groot orgel, samengesteld uit onderdelen van gedemonteerde orgels, dat vóór het bestaande orgel wordt opgesteld. In het koor komen een of meerdere speeltafels en mogelijk kleine pijporgels. Ik denk op dit moment dat ik alle eiken kerkbanken bewaar (uit oogpunt van monumentenzorg), opgestapeld in het noordertransept, en dat er magazijn- en palletstellingen met orgel- en auto-onderdelen komen in het zuidertransept. In de viering (het midden van de kruisvormige kerk) is er dan ruimte om aan auto's en orgels te werken. Voor publieksactiviteiten kan ik deze centrale ruimte dan misschien ontruimen.

Ik zal regelmatig kantoor houden in de kerk of in de bijgebouwen. Om mijn werkzaamheden efficiënt te kunnen uitvoeren, moet ik er ook meerdere dagen kunnen verblijven.

Het is niet uit te sluiten dat we uiteindelijk in de kerk gaan wonen. Om de ruimtewerking intact te laten, zou ik daartoe drie verdiepingen in het zuidertransept kunnen bouwen. Mét handhaving van het grote gebrandschilderde raam …

Over deze plannen, over wat mijn 'gebruikerseisen' aan het gebouw zijn en over hoe ik de Corneliusbasiliek ga gebruiken heb ik een aparte pagina gemaakt.

Mijn eisen aan een gebouw en hoe ik de Corneliusbasiliek ga gebruiken

Werk aan de winkel!

Vóór ik eraan toekom de dingen in de kerk te doen die ik net beschreef, moet er heel veel gebeuren. Het was direct duidelijk dat ik moest beginnen met in kaart te brengen welke onderhoudsklussen er moeten gedaan worden om het gebouw tegen verder verval te beschermen. Het gaat daarbij deels om spoedreparaties, zoals het opsporen en verhelpen van lekkages en het schoonmaken van de (op grote hoogte gelegen) dakgoten. Later kunnen we dan zien in welke volgorde we de andere onderhouds- en restauratiewerkzaamheden uitvoeren.

Maar ik moest ook nadenken over wat ik moest doen om te kunnen verhuizen: die verhuizing ligt namelijk vast. Het lastigste probleem is dat ik niet eerder kan verhuizen dan dat de vloer vernieuwd is. Ik moet beslissen of ik die geschikt maak voor vloerverwarming: dat kan maar één keer, maar is kostbaar én moet in september 2020 klaar zijn.

Om enigszins comfortabel aan de Corneliusuitdagingen te kunnen werken, moest ik eerst een plek geschikt maken om te kunnen verblijven. Aanvankelijk was ik van plan te beginnen met het bewoonbaar maken van de sacristie. Dit bleek voor nu te veel werk, zodat ik met het 'pastorieke', het bijgebouwtje rechts naast de toren, begonnen ben.

Zie voor een overzicht van de werkzaamheden, de prioritering en uiteindelijk de uitvoering deze pagina. Je kunt daar ook een selectie van mijn vele honderden foto's bekijken! Ik begin er met de lastige afweging tussen De Drie Grote Klussen!

De bouwkundige problemen en de onderhoudswerkzaamheden aan de Corneliusbasiliek: de Drie Grote Klussen en nog vijftig andere klussen

Zoals gezegd houd ik een logboek bij om orde in de chaos van bevindingen, waarnemingen, afwegingen, redenaties, keuzen en daadwerkelijke klussen aan te brengen en maak ik honderden foto's. Ik wil dit in een drastisch gekuiste vorm op mijn website met u delen, maar je raadt het al … dat blijkt dan óók weer veel tijd te kosten. Hou de website in de gaten, abonneer u op mijn mededeelzaamheid, er is heus hoop!

Bouwkaveltje kopen?!

Het plan is om het terrein achter de kerk geschikt te maken om er twee of drie vrijstaande woningen op te bouwen. Het aankopen van dit terrein en het ontwikkelen van een bestemmingsplan (wat ik zelf moet doen) is aanvankelijk een forse investering, maar moet vervolgens voldoende geld opbrengen om groot onderhoud en de noodzakelijke aanpassingen als vloer en verwarming de komende jaren te kunnen betalen. Als dit niet lukt, dan ben ik bang dat ik de strijd om de Corneliusbasiliek voor verder verval te behoeden uiteindelijk ga verliezen …

Ik zal later over de bouwplannen achter de kerk een aparte pagina maken.

Activiteiten in de kerk?

Je merkt in vrijwel in elk dorp of stad waar een kerk gesloten wordt, dat zo'n gebouw mensen aan het hart gaat, ook al kwamen ze er zelf eerlijk gezegd op zondag nauwelijks nog. Zo ook in Welberg. Een gemeenschapscentrum of dorpshuis, zoals dan vaak geopperd wordt, blijkt om uiteenlopende redenen vaak toch niet haalbaar: in Welberg ook niet. De vorige eigenaar, die het gebouw drie jaar lang in eigendom had, ondernemer Hans van Trier, was op zoek naar een bestemming die liefst ook voor het dorp betekenis had en stelde de kerk beschikbaar aan de stichting Ontspanning Voor Welberg (OVW), die er onder meer een griezelevenement op 'Halloween' (dat is een Amerikaans misverstand gebaseerd op wat wij Allerzielen noemen) organiseerde en een Kerstmarkt. Dat laatste heb ik geweten, want nauwelijks had ik de kerk in eigendom of ik werd gebeld door verontruste organisatoren die druk bezig waren met de organisatie. Het was leuk te zien hoe ze dat deden, terwijl ik onwennig in mijn eigen kerk rondliep.

Als het mij op tijd lukt de werkzaamheden aan de vloer van de kerk en de verhuizing van mijn auto's en orgels rond te krijgen, zou er nog een stukje vloer in de viering en het koor moeten overschieten om alsnog activiteiten te kunnen organiseren. Misschien en hopelijk al in november 2020.

Ondertussen hebben mensen mij ook al aangeraden te zoeken naar het organiseren van activiteiten in de kerk die op een of andere manier een beetje geld in het laatje brengen. Want om dit gebouw voor verval te behoeden is vooral ook een enorm dure kwestie. Als je ideeën hebt, laat het me weten!

Ideeën over activiteiten in de Corneliusbasiliek. En: huur-een-kerk!

Corneliuskerk

De Sint-Corneliuskerk is een monument van baksteenbouw uit het interbellum. De stenen gewelven overspannen het hart-op-hart 13,70 meter brede middenschip. Je ziet hier een voorproefje van wat ik van plan ben: de gewelven belichten, ik had daartoe een dubbel TL-armatuur op de grond gelegd. Alle foto's © Rens Swart, tenzij anders vermeld

Corneliuskerk

De Corneliuskerk aan de Kapelaan Kockstraat in Welberg. Links het voormalige klooster van de zusters Franciscanessen van Dongen, rechts de voormalige pastorie, nu Thomashuis. Deze foto is nog van de makelaar

Corneliuskerk

Hier is goed te zien dat het interieur van de kerk wordt gedomineerd door de bakstenen gewelven, die veel hoger oprijzen dan de zijbeuken. Dit zorgt er samen met de gebrandschilderde ramen voor dat de kerk zeer donker is.

Corneliuskerk

De architectuur van de gebroeders Oomen is zeer doordacht. De gewelven uit gele IJsselsteentjes worden gedragen door paraboolbogen die qua 'dikte' een strikte hiërarchie laten zien.

Corneliuskerk

De absis en de triomfboog zijn eind jaren veertig fraai beschilderd met aan Maria gewijde voorstellingen. Dat de kerk onttrokken is aan de eredienst heeft wel geleid tot een ietwat grofstoffelijke sloopwoede van alles wat de kerk kerk maakte. Was dat nou nodig?

Corneliuskerk

De koor- en absisvloeren zijn belegd met fraaie kleine 'vlindersteentjes'.

Corneliuskerk

De Corneliuskerk is, op één raam na, in de jaren veertig volledig voorzien van fraaie gebrandschilderde ramen van de hand van de Tilburgse kunstenaar Piet Clijsen. Dit raam verbeeldt de vlucht naar Egypte van Maria en Jozef met het pasgeboren kind Jezus.

Corneliuskerk

Goed, dit is het begin. Als er zulke parkjes in de dakgoot liggen, is het met de regenwaterafvoer beroerd gesteld. Dit is op zeven meter hoogte, dat heb je met kerken. Gelukkig zijn de meeste goten in goede staat en is dit zo'n beetje het ergste dat ik tegenkwam. Maar … ellendig genoeg bleek het vochtprobleem een paar meter hieronder daarmee niet verholpen. Dus?!?!

Corneliuskerk

Ik ben aan het experimenteren met hoogvermogen LED-verlichting om de niet zo efficiënte hogedruk kwiklampen met hun lelijke blauwgroene kleur te vervangen. Er zit ook een 1-10V dimmer aan. O ja, dit is dus op het gewelf.

Corneliuskerk

Hier kun je mooi zien dat de gewelven heel 'plastisch' zijn gemetseld. De kruin van de gewelfschaal ligt meer dan een halve meter hoger dan de bovenkant van de sluitsteen. Ik noem ze ook wel olifantsruggen: ze lijken er sprekend op. Dit is een bouwkundige truuk om te zorgen dat deze vliegende tuinmuurtjes niet instorten. Ik zou er niet op lopen, ze zijn maar 8 centimeter dik! Hier zie je het vieringgewelf. Ik heb voor zover ik er veilig bij kon het gewelf en de ribben en sluitsteen schoongemaakt: in de vuilniszak zit maar liefst 13,3 kilo stof, gruis, puin en vogelstront.

Corneliuskerk

Montage en demontage van de verlichting. Over de loopbruggen kun je veilig lopen. Om bij de verlichting van de zijbeuken te komen is een ander verhaal. Eerst 61 treden naar het schipgewelf (9 keer op een avond, oef), dan over de gordelbogen naar beneden klauteren, tot de scheidingsmuur tussen schip en zijbeuk waarvan je in de kerk niet ziet dat die er is en dan nog voorzichtig een meter naar beneden naar de balken over het zijbeukgewelf. Niet op het gewelf staan! Maar wel aan de verlichting klooien, dat is nog niet zo makkelijk.

Corneliuskerk

Er zijn diverse lekkages of vochtschaden in de kerk. Het gebruik van een zware flitser blijkt een goede manier om ze goed te kunnen beoordelen. Lekkages zijn altijd erg omdat je je monument erdoor aangetast weet, maar het wordt pas echt lastig als het uiteindelijk onduidelijk blijft waar het water nu vandaan komt: de dakgoot (lek? of verstopt?), de kap (waar het water ook nog eens twaalf meter onderlangs kan lopen voor het naar beneden loopt) of … het metselwerk?

Corneliuskerk

Dorpsgezicht van Welberg, met in de verte de Sint-Gummaruskerk in Steenbergen. Let ook op de bloeiende Magnolia voor de kerk en de koperen dakbedekking van de overhoekse torenspits.

Met vriendelijke groeten,
Rens Swart